Παναγία Ζαπατίνα - Αρχοντοχώρι Αιτωλοακαρνανίας

                                                   Νοτιοδυτικά του Αρχοντοχωρίου, σε απόσταση περίπου τεσσάρων χιλιομέτρων, υψώνεται σε χαμηλό λοφίσκο το μοναστήρι της Παναγίας Ζαπατίνας.
Η μονή είναι Διαλυμένη από τα χρόνια του 'Όθωνα με το γνωστό διάταγμα του Μάουερ, τότε αντιβασιλέα.
Τιμάται στο όνομα της Απόδοσης Κοίμησης της Θεοτόκου (23 Αυγούστου) ή 9/μερα της Παναγίας όπως τα λέει ο λαός.

                                        Πρόκειται στην ουσία για ένα καστρομονάστηρο όπως μαρτυρεί ο μεγάλος περιτειχισμένος περίβολος με το καθολικό κτισμένο προς τη βορειοανατολική πλευρά του.

Η μάντρα είναι χτισμένη με αργολιθοδομή και χρησιμοποιείται ασπροκόκκινη πέτρα της περιοχής. Τα μισογκρεμισμένα κελλιά απλώνονται σε όλη την ανατολική πλευρά, τη βόρεια και τη νοτιοδυτική. Μεγάλη τοξωτή είσοδος υπήρχε στη δυτική πλευρά, τοιχισμένη σήμερα. 'Εξω από το νότιο τοίχο του περιβόλου σώζεται η κινστέρνα του μοναστηριού. 'Εχει κυκλικό στόμιο και ομοιόσχημο άνοιγμα διαμέτρου 3 μ. Σώζονται πολλά κελιά, ερειπωμένα δυστυχώς σήμερα.

Ο Ναός είναι ρυθμού Βασιλικής μονόκλιτος, χωρίς νάρθηκα με εξωτερική πλακοσκέπαστη στέγη και με θολωτή οροφή.
Το μήκος είναι 9 μ. και το πλάτος 4,5 μέτρα. Το καθολικό είναι χτισμένο με την ίδια πέτρα, που τοποθετείται σε οριζόντιες στρώσεις χωρίς πλίνθους στους αρμούς. Πρόκειται για μονόχωρη αίθουσα με ημικυκλική αψίδα στην ανατολική πλευρά. Εσωτερικά οι μακριές πλευρές διακόπτονται στο κέντρο από παραστάδα που συνδέει στα πλάγια δύο τυφλές τοξωτές αψίδες. Στα νεότερα χρόνια τοποθετήθηκε τσιμεντένια δίρριχτη στέγη.
                                                 Στη νότια πλευρά, εξωτερικά, σώζονται τα θεμέλια στοάς και διακρίνονται τα ίχνη τοξωτής εισόδου, που τοιχίστηκε αργότερα.
Φέρνει τέμπλο κτιστό, αγιογραφημένο, όπως τοιχογραφημένα είναι τόσο το καθολικό όσο και το άγιο βήμα και μάλιστα από δεξιοτέχνη αγιογράφο.
                                                                Τελευταία όμως όπως μαρτυρεί ο εφημέριος Αρχοντοχωρίου Κ. ΙΙουρνάνας, γυναίκες αγράμματες αλλά θεοσεβείς, στην προσπάθειά τους να διακοσμήσουν και ωραιοποιήσουν το ναό, όλες τις φθαρμένες τοιχογραφίες τις κάλυψαν με ασβεστόχριση.

Από τον άλλοτε τοιχογραφημένο ναό, ελάχιστα ξεθωριασμένα πρόσωπα και χρώματα διακρίνονται, όπου επιτρέπει η νεότερη ασβεστόχριση. Στο τυφλό τοξωτό αψίδωμα της νότιας πλευράς (προς τα δυτικά) διακρίνονται καλύτερα τέσσερις ολόσωμοι άγιοι Από ανατολικά: ο άγιος Σάββας, ο άγιος Αντώνιος και ο Κωσταντίνος και η Ελένη. Πρόκειται για απλοϊκή τέχνη του τέλους του Ι8ου αι.

                                                                    Το ιστορικό - παραδόσεις.

Πότε ιδρύθηκε δεν το γνωρίζουμε γιατί πουθενά δεν αναγράφεται. Πάντως δεν ιδρύθηκε νωρίτερα του 16ου αιώνα. Για την ίδρυσή της υπάρχει η ακόλουθη ωραία παράδοση:
Σε βραχώδη και ψηλή τοποθεσία που απέχει περί τα 500 μέτρα απ’ τον τόπο στον οποίο κατόπιν ιδρύθηκε το μοναστήρι, έλαμπε επί πολλές νύχτες στη σειρά, ένα ισχυρό φως που προξένησε εντύπωση στους γύρω τσοπάνηδες, οι οποίοι για να ικανοποιήσουν την περιέργειά τους αποφάσισαν μια νύχτα να εξακριβώσουν το πόθεν τούτο.
Όταν όμως ήρθαν στο μέρος, έμειναν έκπληκτοι απ’ ότι είδαν. Αντί να ιδούν καντήλι ή λυχνάρι, όπως φαντάζονταν, βρήκαν την ωραία εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου, που ανακλούσε ισχυρό φως άγνωστης προέλευσης. Αμέσως έπεσαν στα γόνατα, την ασπάστηκαν με ευλάβεια και την πήραν και την έφεραν στο χωριό. Το εξαίσιο τούτο γεγονός κοινολογήθηκε γρήγορα κι έγινε γνωστό και έξω απ’ την περιοχή.
                                          Μεταξύ δε των ξένων που άκουσαν τα σχετικά και ήρθαν να προσκυνήσουν, ήταν και ένας Μωραίτης που ονομάζονταν Τσαπατίνας. ‘Οταν αυτός αντίκρυσε την εικόνα την γνώρισε ως δική του, η οποία πριν από 40 ημέρες είχε εξαφανισθεί απ το σπίτι του. Είπε ότι είναι δική του και, για να πείσει τους Ζαβιτσάνους για τούτο, υποχρεώθηκε πρώτα να ανοίξει με ευχέρεια το πίσω μέρος της εικόνας, η οποία ήταν προσαρμοσμένη σε ξύλινο κουτί, το οποίο αυτοί παρ' όλες τις προσπάθειές τους δεν δυνήθηκαν να το ανοίξουν. Έτσι με τον τρόπο αυτό απόδειξε την κυριότητά του κι αφού την παρέλαβε αναχώρησε για το χωριό του, στο Μωριά. Την ίδια όμως νύχτα και πάλι η εικόνα έγινε άφαντη απ’ το εικονοστάσι του σπιτιού του, εμφανισθείσα και πάλι στην αγροτική εκείνη τοποθεσία στην οποία πρωτοεμφανίστηκε. Σταυροκοπούμενος τότε ο Τσαπατίνας κι αφού πούλησε προηγουμένως την περιουσία του, επέστρεψε στην τοποθεσία της Ζάβιτσας όπου και ίδρυσε τη Μονή της Παναγίας, στην οποία και εμόνασε μέχρι του τέλους του βίου του, η δε Μονή απ’ το όνομά του λέγεται Παναγία Τσαμπατινιώτισσα.

'Ητο πλούσια μονή και συγκέντρωνε θερμό το ενδιαφέρον των κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι έδειχναν την ευλάβειά τους όχι μόνο με προσκυνήματα αλλά και με δωρεές χρημάτων και ακινήτων.

                                                   Τα κτήματα της Τσαμπανιώτισσας προ πολλών ετών απαλλοτριώθηκαν και δόθηκαν στους ακτήμονες. Κατά την εορτήν δε της Απόδοσης Κοίμησης της Θεοτόκου (23 Αυγούστου) συρρέουν πανηγυριστές από Ζάβιτσα και τον Αητό...

Σημαντική τέλος ήταν η προσφορά του μοναστηριού στο αγώνα της επαναστάσεως του 1821. Στα 1822 από το ταμείο του προσφέρονται 500 γρόσια για τον αγώνα όπως διαβάζουμε στο σχετικό κατάλογο με τις προσφορές των μοναστηριών της Αιτωλοακαρνανίας.
                                                                   Επιπλέον οι αγωνιστές εκ της Ηπειροθεσσαλίας και εκ της Στερεάς που διέρχονταν με τις οικογένειές τους για να φτάσουν στον Κάλαμο, εδώ στη Τσαπατίνα εύρισκαν άσυλο για ξεκούραση και διατροφή κι εδώ οι αγωνιστές τραυματίες της περιοχής εθεραπεύοντο εμπειρικά με βότανα, απ τους καλόγερους.  

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ WWW.AKARNANIA.NET

Η κινστέρνα και το αλώνι της μονής

 

 

Φωτογραφία : Καραίσκος Τάσος 

Έρημα χωριά - Γ.Νταλάρας

Γουριώτισσα Αιτωλοακαρνανίας 

Η Γουριώτισσα ή Κατσαρού είναι χωριό που βρίσκεται δυτικά του ποταμού Αχελώου στο τέλος του κάμπου του Αγρινίου, κοντά στην λίμνη Οζερού σε υψόμετρο 100 μ. Το Δημοτικό διαμέρισμα Γουριώτισσας με πληθυσμό 673 κατοίκους (απογραφή 2001) είναι το τρίτο σε πληθυσμό διαμέρισμα του πρώην καποδιστριακού Δήμου Στράτου(1999 -2010), του Νομού Αιτωλοακαρνανίας. Από το 2011 με το πρόγραμμα Καλλικράτη η Γουριώτισσα ανήκει στο Δήμο Αγρινίου. Το χωριό Γουριώτισσα ή Κατσαρού βρίσκεται δυτικά του Αχελώου στο τέλος του κάμπου του Αγρινίου, κοντά στην λίμνη Οζερός

σε υψόμετρο 100 μ. Παλιότερα ονομάζονταν Γαλιτσά.

Πολύ κοντά στο χωριό βρίσκεται η λίμνη Οζερός ονομασία που έχει σλαβική προέλευση, καθώς "Οζέρο" είναι σλαβική λέξη που σημαίνει «λίμνη». Έχει έκταση περίπου 10 τετραγωνικών χιλιομέτρων και βάθος 8-10 μέτρων, η στάθμη της όμως παρουσιάζει έντονες μεταβολές. Ο Οζερός σχηματίζεται από νερά του Αχελώου που εγκλωβίζονται στην περιοχή, όταν αυτός υπερχειλίζει, αλλά και από μικρούς χειμάρρους. Στη λίμνη καταμετρώνται πολλά υδρόβια πουλιά όπως φαλαριδες, κύκνοι, αγριόπαπιες, κορμοράνοι ενώ στη λίμνη ζουν νερόφιδα, νεροχελώνες και τουλάχιστον 11 είδη ψαριών. Στη Γουριώτισσα αρχιτσέλιγκας ήταν ο Κατσαρός και γι’ αυτό το χωριό ονομάζονταν και Κατσαρού. Το 1879 αναφέρεται ως Γαλιτσά ή Γουριώτισσα με 376 κατοίκους που ανήκε στο Δήμο Αστακού, όπως και στις επόμενες απογραφές (1889, 1896, 1907 και 1928). Μέχρι το 1912 ανήκει στο Δήμο Αστακού. Από το 1912 αποτελεί αυτόνομη κοινότητα. Στην τελευταία απογραφή του 2001 είχε 511 κατοίκους. Οι κάτοικοι της σήμερα ασχολούνται με αγροτικές καλλιέργειες και με την κτηνοτροφία. Το μοναστήρι του Λιγοβιτσίου αφιερωμένο στην Παναγία δεσπόζει σε λόφο παρακείμενο της Γουριώτισσας.

Χτίστηκε μάλλον τον 17ο αιώνα από δύο αδέλφια (Σλάβοι;) και αποτέλεσε ορμητήριο για τον Καραϊσκάκη και άλλους οπλαρχηγούς. Επί Όθωνος η Μονή έκλεισε και δημεύτηκε η μεγάλη περιουσία της ενώ ξανάνοιξε τα τελευταία χρόνια ως γυναικεία μονή προσελκύοντας κόσμο από όλο το Ξηρόμερο.

Χωριό με ως επί το πλείστον παραδοσιακή αρχιτεκτονική, κτισμένο σε λόφο με θέα προς τον κάμπο του Αγρινίου

και το δάσος της βελανιδιάς

Η ενοριακή εκκλησία, που είναι αφιερωμένη στον Άγιο Δημήτριο, βρίσκεται στη μέση του χωριού.

Το χωριό έχει πολλά πετρόχτιστα σπίτια και στενούς δρόμους.

Στην ανατολική άκρη του χωριού κατασκευάζεται ο σύγχρονος αυτοκινητόδρομος Αντιρρίου-Ιωαννίνων.

Η περιοχή της Γουριώτισσας προσφέρεται για περιήγηση στο βελανιδοδάσος

και για μια βόλτα με βάρκα στη λίμνη του Οζερού, αλλά και για βόλτα στις πυκνόφυτες όχθες του Αχελώου. Σε μικρή απόσταση βορειοδυτικά πάνω από το χωριό βρίσκεται το Μοναστήρι του Λιγοβιτσίου. Η πρόσβαση στο Μοναστήρι από τη Γουριώτισσα είναι εύκολη και γρήγορη.

Οι κάτοικοί του ασχολούνται κυρίως με τηνγεωργία (καλλιέργεια καπνού, αραβοσίτου, ακτινιδίων, καλαμπόκι, τριφύλλι,εσπεριδοειδών και ελιών) καικτηνοτροφία (κυρίως προβάτων). Η έκταση του είναι 15.000 στρέμματα, εκ των οποίων βοσκοτόπια είναι τα 4.500 στρέμματα.

Γάμος στο χωριό αρχες της δεκαετίας του 50

Πάσχα τη δεκαετία του 50

• Γλώσσα:στο μεγαλύτερο μέρος οι κάτοικοι μιλούν την Βλάχικη..Είναι χαρακτηριστικό ότι η ομάδα των "Ριμένων" της Ακαρνανίας απέφευγαν τις επιγαμίες ακόμα και με άλλους Βλάχους ή γείτονες ενώ σύμφωνα πάλι με τον Α. Κουκούδη διατήρησαν "μια βλάχικη διάλεκτο που σύμφωνα με κάποιες απόψεις είναι πλησιέστερη σε παλαιότερους γλωσσολογικούς τύπους". Η ομάδα των λατινόγλωσσων Ελλήνων της Αιτωλοακαρνανίας αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ελληνικής ιστορίας όχι μόνο για την ενεργή και γνωστή συμμετοχή τους στη νεότερη ελληνική ιστορία (ελληνική επανάσταση, Μικρά Ασία κλπ) αλλά και γιατί

Φωτογραφία από Ν.Κατσαρός 

Παραδοσιακές ενδυμασίες του χωριού 

  1) τα λαογραφικά τους στοιχεία, παλαιά ενδυμασία, έθιμα και συνήθειες δείχνουν μια ελληνικότητα που ξεκινά από τους μυκηναϊκούς χρόνους .


Παραδοσιακές ενδυμασίες του χωριού

Ξωκλήσι στο βελανιδόδασος Ξηρομέρου

βρίσκεται μέσα στο βελανιδοδασος πάνω στον δρόμο Γουριώτισσας - Πρόδρομος . Δεν υπάρχουν άλλες πληροφορίες. Πιθανόν  να είναι της Αγ. Ελενης . Δυστυχώς και εδώ  το εσωτερικό του ειναι ανασκαμένο.